De Southern Cross-expeditie van Carsten Borchgrevink

De Gerlache maakte school want in 1899 bracht ook Carsten Borchgrevink en de leden van zijn expeditie de winter op Antarctica door. Al was het deze keer echt met opzet. De Noor was al in 1895, samen met walvisjagers, in het zuidpoolgebied geweest. Hij wou echter terug om eindelijk eens die magnetische zuidpool te vinden. De Britse uitgever Sir George Newnes (1851-1910) financierde de expeditie. Zeer tot ongenoegen van Sir Clements Markham, voorzitter van de Royal Geographical Society. Markham probeerde al jaren een Britse expeditie op poten te zetten. Eerst was een Belg hem voor en nu weer een Noor. En dan nog dankzij het geld van een Britse sponsor. Hoewel ze overwegend uit Noren bestond, was de National Expedition van Borchgrevink officieel een Britse expeditie.

Op 22 augustus 1898 verliet het schip de Southern Cross de haven van Londen. De expeditie bereikte, na een tussenstop in Tasmanië, op 17 februari 1899 haar doel, Cape Adare. Er werden twee hutten in elkaar getimmerd. De verblijfplaats kreeg de naam Camp Ridley (naar de moeder van Borchgrevink).

Op 1 maart vertrok de Southern Cross terug naar het noorden. Tien man bleef achter: Carsten Borchgrevink, Louis Bernacchi, Nicolai Hanson, Hugh Blackwell Evans, Anton Fougner, William Colbeck, Ole Must, Persen Savio, Herlov Klovstad en Colbein Ellifen. Zij hadden het gezelschap van 75 honden. Het was trouwens de eerste keer dat honden gebruikt werden om de sleeën te trekken.

Borchgrevink had zijn doelstellingen mooi op een rijtje gezet. Vooreerst wou hij bewijzen dat de mens een Antarctische winter kon doorstaan. Verder moesten de wetenschappers zoveel mogelijk meteorologische en magnetische observaties doen. De Noor wilde ook de magnetische zuidpool localiseren en indien mogelijk zelfs bereiken. Ten slotte zou de ontdekking van nieuwe planten- en dierensoorten ook mooi meegenomen zijn.

De expeditie werd gekenmerkt door de voortdurende ruzie tussen Borchgrevink en de wetenschappelijke staf. Enkele ongelukkige beslissingen ondermijnden zijn geloofwaardigheid als expeditieleider. Zo was Cape Adare niet echt een geschikte plek om te overwinteren. Er is daar altijd een lage luchtdruk en het stormt er vaker dan op andere plaatsen aan de Antarctische kust.

Camp Ridley

Het wetenschappelijk onderzoek leverde interessante resultaten op. Maar dat een expeditie in Antarctica niet zonder gevaren is, ondervond het tiental ettelijke keren. Een uit het oog verloren kaars zorgde er bijna voor dat de hutten door brand vernietigd werden. Nog meer onheil werd op het nippertje voorkomen. In de nacht van 31 augustus 1899 stierven Hanson, Ellifen en Bernacchi bijna de verstikkingsdood door de rook van steenkool die was blijven smeulen. Gelukkig was Bernacchi wakker geworden. Hij smeet meteen de deur open en redde zo zijn leven en dat van zijn twee medehutgenoten. Persen Savio viel op een keer in een gletsjerspleet maar kon eruit klimmen.

Maar het geluk bleef niet duren. Op 14 oktober 1899 stierf de zoöloog Nicolai Hanson een mysterieuze dood. Hij werd op Cape Adare begraven en werd zo de eerste die op Antarctica een laatste rustplaats kreeg.

Op 28 januari 1900 verliet de kok Ellifen de hut om kolen te halen. Tot zijn grote verrassing loopt hij Bernhard Jensen, de kapitein van de Southern Cross, tegen het lijf. Hij kwam de overwinteraars terug oppikken. Jensen opende de deur van de hut en maakte de rest van de expeditieleden wakker door luid "Post!" te roepen.

De eerste overwintering op het Antarctische vasteland was achter de rug. De expeditie echter nog niet. Er werd nog een bezoek gebracht aan Possession Island en aan de Mount Terror. Dit laatste bezoek werd bijna fataal voor Borchgrevink en Jensen. Een vloedgolf sleurde beide mannen bijna in zee.

Op 16 februari beklommen Borchgrevink en twee andere expeditieleden de Ross Ice Shelf en maakten een sledetocht tot 78°50' zuiderbreedte, een breedterecord op dat moment. De magnetische zuidpool werd alweer niet gevonden, al hadden de wetenschappers wel kunnen uitrekenen waar hij lag.

Volgende pagina |
Terug naar overzicht expedities |