|
Wedstrijd: Polar Quest
21 april 2010
De International Polar Foundation (IPF), onder leiding van poolreiziger en avonturier Alain Hubert, kondigt een gloednieuwe wedstrijd aan: Polar Quest. Deze wedstrijd wordt georganiseerd voor leerkrachten en hun leerlingen van het vijfde middelbaar ASO en TSO, die gebeten zijn door wetenschappen of die meer willen leren over polair en vooral meteorologisch onderzoek.
Door deel te nemen aan de wedstrijd Polar Quest doorlopen de deelnemers niet alleen een creatief wetenschappelijk parcours, maar maken ze ook kans op een reeks mooie prijzen. Iedere leerling van de ultieme winnende klas zal outdoor materiaal ter waarde van 250 euro winnen, en zal zijn/haar klasleerkracht naar de Prinses Elisabethbasis in Antarctica zien vertrekken!
De wedstrijd is opgebouwd in verschillende etappes (gedurende het schooljaar 2010-2011) waarbij telkens een aantal ploegen geselecteerd worden om door te gaan naar de volgende fase:
- Etappe 1: De ijsbreker (oktober – november 2010) – Als ploeg schrijft de hele klas mee aan een interview met een fictieve wetenschapper (klimatoloog/meteoroloog) van Princess Elisabeth Antarctica (PEA) rond klimaatverandering en de klimatologische omstandigheden op Antarctica. Uit alle inzendingen worden 25 klassen geselecteerd, die doorgaan naar de volgende ronde.
- Etappe 2: De ijsflash (december 2010 – februari 2011) – In deze tweede stap creëren de geselecteerde klassen een filmpje over hoe het weer in Utsteinen zou kunnen zijn in het jaar 2050. Een professionele pooljury zal ingeschakeld worden om de filmpjes te evalueren, en uiteindelijk zullen drie klassen doorgaan naar de laatste etappe.
- Etappe 3: De ijsmassa (maart – mei 2011) – De leerlingen werken samen met hun leerkracht een wetenschappelijk en/of technologisch projectvoorstel uit, dat de leerkracht zou kunnen uitvoeren indien hij/zij de reis naar Antarctica wint. Het projectvoorstel moet ook een educatief luik omvatten, zodat de leerlingen van de winnende klas, samen met het grote publiek, de avonturen van de leerkracht goed kunnen meevolgen. De voorgestelde projecten zullen op een slotevenement voorgesteld worden aan de pooljury, die uiteindelijk zal bepalen welke klas wint.
De deelnemers staan er uiteraard niet alleen voor; ze worden zowel door de International Polar Foundation als Groep T ondersteund. Naast de pedagogische dossiers en de mogelijkheid om online vragen te stellen krijgen enkele ploegen ook de mogelijkheid om een workshop te volgen rond poolwetenschappen en meteorologie.
Interesse? Surf naar
Educapoles en schrijf je snel in voor dit spannende avontuur. Wie weet zie jij je leerkracht binnenkort naar Antarctica vertrekken!
Bekijk ook de trailer van Polar Quest! De wedstrijd wordt gefinancierd door de Vlaamse Overheid (actieplan “Wetenschap maakt knap”).
IJsberg ter grootte van Luxemburg afgebroken
26 februari 2010
Een ijsberg zo groot als Luxemburg is begin deze maand losgebroken van Antarctica en met onbekende bestemming naar het noorden vertrokken. Wetenschappers sluiten niet uit dat het smelten van de ijsmassa op den duur invloed heeft op lokale zeestromingen. En mogelijk uiteindelijk zelf van invloed kan zijn op het klimaat.
Het stuk ijs, dat vorige maand nog samenhing met de Mertz-gletsjertong, ten oosten van de Rosszee, brak af toen een andere ijsberg, B-9B genaamd, de gletsertong ramde. B-9B is een 97-kilometer lang overblijfsel van ijsberg B9 die in 1987 afbrak. In 1992 klitte hij zich opnieuw vast aan de poolkap, maar kwam onlangs opnieuw los. De nieuwe ijsberg is 78 kilometer lang en 39 kilometer breed.
IJsberg B-9B ramt de Mertz-gletsertong waardoor er een gigantische nieuwe ijsberg afbreekt
(© foto: Neal Young)
De vorming van grote ijsbergen door het afkalven van gletsjers is een natuurlijk proces dat geen enkel verband hoeft te hebben met het broeikaseffect. Wel kan de bestemming die ijsbergen ten slotte bereiken een maat zijn voor klimaatverandering. Het lot van de nieuwe ijsberg wordt bepaald door wind, zeestromingen en de ondiepten die hij tegenkomt. De ijsberg zou zo’n 400 meter dik zijn, dat betekent dat hij ongeveer 360 meter diep onder water steekt.
Het zoete smeltwater van de ijsberg kan, als het op een ongelukkige plek vrijkomt, het driedimensionale stelsel van zeestromingen in de oceanen beïnvloeden. Deze circulatie wordt op gang gehouden door het zinken van koud en zout (dus zwaar) water in tamelijk scherp begrensde afzinkgebieden. Als het zoute water opeens wordt aangevuld met licht zoet water kan de circulatiesnelheid veranderen. Dat heeft dan weer invloed op het klimaat.
De twee ijsbergen dreigen ook een invloed te hebben op de fauna en flora in de regio. Het is een erg actieve streek voor algengroei, vooral in de lente. En in de buurt leven talrijke pinguïnkolonies, die nu allicht verplicht zullen worden om hun voedsel een stuk verderop te gaan zoeken. Tot nu toe kwamen ze hun eten immers in de buurt van de afgebroken ijsberg halen.
Bron: De Morgen, NRC
IJsberg van 400 miljoen ton ramt Antarctica
23 februari 2010
In de buurt van het Duitse poolstation Neumayer III heeft een gigantische ijsberg het ijsplateau geramd. De botsing van de 54 kilometer lange, 5 kilometer brede en 200 meter dikke ijsberg gebeurde op 11 februari in de Ekströmregio nabij de Atkabaai. De ijsberg, die de naam B15-K draagt, veroorzaakte door de botsing een bijna 2 kilometer lange scheur in het ijsplateau. De energie die bij de botsing vrij kwam, is te vergelijken met die van 5 à 10 ton springstof. De scheur biedt wetenschappers interessant studiemateriaal om meer te weten te komen over breukstructuren. B15-K is afkomstig van de 11.000 vierkante kilometer grote ijsberg B15 die in maart 2000 loskwam van het Ross-ijsplateau.
Bron: De Morgen
Oppervlak Vostokmeer binnen handbereik
22 februari 2010
Wetenschappers hopen dit jaar of in 2011 eindelijk het oppervlak te bereiken van het Vostokmeer. Ze vinden dan misschien wel nog nooit eerder ontdekte micro-organismen. Momenteel is het boorgat 3.650 meter diep. In totaal moeten de Russen door 3.750 meter ijs boren. In 2008 bereikten de onderzoekers een diepte van 3.677 meter, maar toen kwam de boorkop vast te zitten. Hierdoor moesten ze een stukje terug en graafden ze een andere route vanaf 3.590 meter diepte.
Bron: Scientias
Prinses Elisabethbasis afgewerkt
11 februari 2010
Dertien Belgische wetenschappers zijn vandaag aangekomen in Kaapstad in Zuid-Afrika. Ze zijn op hun terugweg nadat ze de zomer doorgebracht hebben in de Prinses Elisabethbasis in Antarctica. Tijdens de afgelopen zomer, die van begin november tot eind februari liep, heeft het team de bouw van het station afgewerkt.
Sinds tien dagen werkt de basis met 'zero emission' of nul uitstoot. Voortaan zijn er twee stroomgeneratoren, waaronder een voor noodsituaties, aanwezig in het poolstation. Ze zullen voornamelijk ingeschakeld worden als het station opnieuw opgestart wordt na de zuidelijke winter.
In de loop van de voorbije maanden is het waterbeheersysteem gestart en er werd een antenne geïnstalleerd die in verbinding staat met de satelliet ASTRA. Via die antenne kunnen wetenschappers op de basis permanent via breedband communiceren. Het station kan ook beter gecontroleerd worden vanuit België.
Een twaalftal Japanse wetenschappers hebben de Belgische basis al gebruikt voor logistieke steun. Dat was de eerste internationale samenwerking van het station.
Een twintigtal personen, onder wie Alain Hubert, is nog ter plaatse. Rond 26 februari zouden ze terugkeren. Zij maken de basis klaar voor de winter.
Bron: De Morgen
Strip verschenen over de Endurance-expeditie van Shackleton
9 februari 2010
Bij Uitgeverij Silvester verscheen zopas Endurance, een verstripping van de legendarische Endurance-expeditie van Ernest Shackleton. Pascal Bertho schreef het scenario. De tekeningen zijn van de hand van Marc-Antoine Boidin. Een bespreking van deze strip kan je lezen bij De Stripspeciaal-Zaak.
Boek over de Belgica-expeditie van de Gerlache in Wablieft-reeks
6 februari 2010
Wablieft is een Vlaamse krant die wekelijks verschijnt en het nieuws in eenvoudig Nederlands brengt. De krant wordt uitgegeven door het Vlaams Ondersteuningscentrum voor het Volwassenenonderwijs. Zopas verschenen bij uitgeverij Manteau de eerste zes Wablieft-boeken. Het zijn vlotte en makkelijke boeken, die inspelen op de leefwereld en interesses van volwassen beginnende lezers.
Een van de boeken is De eerste winter op de Zuidpool van Johan Lambrechts. Het vertelt over de Belgica-expeditie van Adrien de Gerlache. Auteur Johan Lambrechts is niet aan zijn proefstuk toe. In 2007 publiceerde hij het boek Antarctica. Het verhaal van de Belgen op de pool.
De eerste winter op de Zuidpool verscheen bij uitgeverij Manteau en telt 95 bladzijden.
ISBN: 978-90-223-2412-7
Noordse stern vliegt elk jaar meer dan 70.000 kilometer om te overwinteren
13 januari 2010
Wetenschappers hebben voor het eerst de vliegbewegingen van de noordse stern kunnen reconstrueren. De trekvogel die verwant is aan de zeemeeuw blijkt jaarlijks zeventigduizend kilometer af te leggen.
De noordse stern (Sterna paradisaea) broedt in het noordpoolgebied maar overwintert in Antarctica. De vogel vliegt in augustus of september vanuit Groenland zuidwaarts en last duizend kilometer ten noorden van de Azoren een lange tussenstop in. Daar tankt hij met plankton en vis de nodige energie bij. Ten slotte vliegt de trekvogel langs de westkust van Afrika verder richting Antarctica, om uiteindelijk te kiezen tussen twee verschillende etappes. Ofwel bereikt de noordse stern zijn winterbestemming via Zuid-Afrika, ofwel maakt hij de grote oversteek om via de Braziliaanse kust verder te vliegen.
Noordse stern
(© foto: Malene Thyssen)
Eens aangekomen op de kusten van de Weddellzee in Antarctica, spenderen de vogels vijf maanden in het diepe zuiden, alvorens de terugtocht aan te vatten. De trip huiswaarts gebeurt echter niet langs de dezelfde route. Boven de Atlantische Oceaan blijkt de trekvogel een gigantisch S-patroon te volgen. Volgens de wetenschappers is dit logisch. Op het zuidelijk halfrond vliegen ze tegen de klok in, op het noordelijk halfrond met de klok mee. Op die manier sparen ze heel wat energie uit, ook al leggen ze zo wel enkele duizenden kilometers extra af.
Al deze informatie konden de onderzoekers afleiden uit een gesofisticeerde geolocator die ze aanbrachten op de bestudeerde vogels. Dit ultralichte toestel, amper 1,4 gram zwaar, meet de lichtintensiteit en kon aan de hand van zonsopgang en -ondergang de precieze geografische positie van de vogel bepalen.
Bron: De Morgen
Belgen verkennen Antarctische zeebodem
7 januari 2010
Op 2 januari zijn drie jonge onderzoekers van de Universiteit Gent naar Antarctica vertrokken. Daar zullen ze in het kader van een grootschalig internationaal project met de onderwaterrobot 'Genesis' de zeebodem onderzoeken in een gebied dat pas sinds 2002 bereikbaar geworden is als gevolg van het afbreken van de Larsen B-ijsplaat. De Gentse onderzoekers willen nagaan wat de gevolgen zijn van deze ingrijpende gebeurtenis voor de ecosystemen op de zeebodem.
Onderzoekers Lieven Naudts, Katrien Heirman en Dries Boone van het Renard Centre of Marine Geology - vakgroep Geologie en Bodemkunde nemen aan boord van de Amerikaanse onderzoeksijsbreker Nathaniel B. Palmer deel aan het Larissaproject. Dit project zal vanuit verschillende invalshoeken de snelle en indrukwekkende veranderingen bestuderen die zich in de voorbije jaren hebben voorgedaan in de regio van de Larsen-ijsplaat. De ijsplaat maakt deel uit van het Antarctische Schiereiland. In 2002 is een deel ervan in een tijdsspanne van amper zes weken in duizenden stukken gebroken en totaal uiteengevallen.
De Gentse wetenschappers werden als enige niet-Amerikanen uitgenodigd voor de expeditie. Met de Genesis, de onderwaterrobot van de UGent, kunnen ze de zeebodem tot een diepte van 1400 meter in beeld en in kaart brengen. Genesis kan verschillende soorten metingen verrichten en zelfs monsters nemen.
Om hun ervaringen op de ijsbreker Nathaniel B Palmer te delen hebben de UGent-onderzoekers de website www.poolwijs.UGent.be in het leven geroepen. Daar bloggen ze over het project, over hun werk en over de ervaringen van elke dag. Bezoekers kunnen vragen stellen over het onderzoek, het werk en het leven aan boord van een Amerikaanse onderzoeksijsbreker. Hun belevenissen zullen ook op de voet te volgen zijn via Twitter.
De hele expeditie wordt ook gevolgd door de National Geographic Society.
Algemene informatie over het Larissa-project is te vinden op de projectwebsite: www.hamilton.edu/news/exp/larissa. Bron: Universiteit Gent
Schip van milieuactivisten Sea Shepherd geramd
6 januari 2010
Bestrijders van de Japanse walvisvaart hebben bij Antarctica hun futuristisch gevormde 'vlaggenschip', de Ady Gil, verloren. De boot werd geramd door een Japans vissersschip en brak in tweeën. De zes activisten - een Nederlander, een Australiër en vier Nieuw-Zeelanders - zijn door een tweede boot van Sea Shepherd gered.
De walvisvangers en de tegenstanders geven elkaar de schuld voor de aanvaring. Sea Shepherd zegt dat de walvisvaarder en de trimaran stil voor elkaar lagen, toen de Shonan Maru 2 plotseling vooruit is gevaren en de boeg van de Ady Gil heeft afgerukt.
Volgens het Japanse walvisonderzoeksinstituut voeren de activisten echter vlak voor de walvisvaarder wiens bemanning met brandslangen nog heeft geprobeerd de trimaran op afstand te houden.
De Ady Gil beschikt over een speciale verflaag, waardoor het vrijwel onzichtbaar is op de radar. Het schip heeft een maximumsnelheid van 50 knopen, oftewel 93 kilometer per uur, en kan dus onverwachts opduiken in de buurt van de vissersboten en hun prooi. Sea Shepherd probeert de walvisvangst nabij Antarctica een halt toe te roepen. Officieel vangen de Japanners de zoogdieren "met het oog op de wetenschap".
Bron: Het Laatste Nieuws, De Volkskrant
Nederlander leidt internationale IODP-expeditie naar Antarctica
4 januari 2010
Van januari tot maart 2010 gaat het schip de Joides Resolution boorkernen nemen bij Wilkes Land in Antarctica. Prof. dr. Henk Brinkhuis, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, is samen met een Spanjaard een van de leiders van het team van internationale wetenschappers op het expeditieschip. Ook zijn collega Peter Bijl vaart mee. De Universiteit Utrecht speelt wereldwijd een belangrijke rol in het onderzoek naar het klimaat van miljoenen jaren geleden, dat ook inzicht geeft in toekomstige klimaatveranderingen. De Nederlandse onderzoekers lieten eerder al zien dat het zeewater rond Antarctica 50 miljoen jaar geleden tropisch was.
Tijdens de expeditie verzamelen de wetenschappers via boorkernen materiaal dat is afgezet in een bijzondere periode in de geschiedenis van de aarde: 33 miljoen jaar geleden veranderde de aarde van een warme broeikaswereld naar een plek waar ijstijden heersten. De reden hiervoor lijkt een afname van de CO2-concentratie in de atmosfeer te zijn geweest. De expeditie moet gegevens opleveren over het tempo en de effecten van snelle klimaatveranderingen in het verleden, die ook voor de huidige klimaatmodellen belangrijk kunnen zijn.
De Utrechtse onderzoekers delen tijdens de meer dan twee maanden durende expeditie hun ervaringen via het internet. Behalve filmpjes met de laatste updates zijn via de website blogs van de onderzoekers te vinden. Daarbij wordt vanaf het onderzoeksschip live videocontact gemaakt met middelbare scholen. De leerlingen kunnen hierbij direct hun vragen aan de wetenschappers stellen.
Bron: NWO
Eerste vliegtuig in Antarctica teruggevonden
3 januari 2010
Australische poolreizigers hebben nabij Cape Denison in Antarctica het wrak van een vliegtuig ontdekt dat al sinds 1911 in het ijs vastzit. Het toestel was een van de eerste vliegtuigen ter wereld. Het gaat om een toestel van de Britse constructeur Vickers, gebouwd acht jaar na de eerste vlucht van de broers en luchtvaartpioniers Wright. De Australische ontdekkingsreiziger Douglas Mawson nam het mee naar Antarctica in 1911 voor zijn Australasian Antarctic Expedition.
Het vliegtuigje was al eens gecrasht tijdens een testvlucht in Australië en was daarbij ernstig beschadigd geraakt. Toch stond Douglas Mawson erop om het toestel, zonder de vleugels, mee naar Antarctica te nemen. Hij wilde het ter plaatse gebruiken om zijn sleeën mee te trekken.
Mawson rustte het toestel uit met een soort ski's en een speciaal roer op de staart van het vliegtuigje. Maar door de extreme weersomstandigheden raakte het toestel defect. De expeditie van Mawson liet het toestel achter in Antarctica. De motor zelf namen ze wel terug mee naar huis.
Het toestel was voor het laatst gezien in 1975. Toen was het al volledig ingevroren in het ijs. Onderzoekers hebben sindsdien verschillende zoekacties ondernomen om het vliegtuigje terug te vinden. Dankzij uitzonderlijk laag water en door het smelten van het ijs hebben drie Australische poolreizigers het nu bij toeval gevonden.
Het is de bedoeling om het wrak uit te graven en het in de loop van januari naar Australië te brengen.
Bekijk een videoverslag op BBC News.
Bron: De Standaard, BBC News
Meer nieuws kan je lezen in het nieuwsarchief.
|
