Oktober 2009

Prinses Elisabethbasis klaar voor eerste operationeel seizoen

30 oktober 2009

De Belgische Prinses Elisabethbasis is na zijn officiële inhuldiging op 15 februari klaar voor zijn eerste operationele seizoen. Alain Hubert, de directeur van het onderzoeksstation, heeft de doelstellingen van het programma BELARE (Belgian Antarctic Research Expedition) voor het seizoen 2009-2010 voorgesteld.

Op 12 november vertrekt de Mary Antarctica uit de haven van de Duitse stad Bremerhaven richting Antarctica. Eens het materiaal aangekomen is, zal de ploeg een negende windmolen installeren en de windturbines herstellen die door het winterweer beschadigd zijn. Ook wordt een platform voor een satellietantenne gebouwd. Er moeten systemen worden uitgetest en er staat onderzoek op het programma. In een laatste fase wordt het satellietcommunicatiesysteem getest. Deze fase omvat ook seismologisch en meteorologisch werk.

Het seizoen 2009-2010 wordt het laatste dat alleen door de International Polar Foundation (IPF) gestuurd wordt. De Prinses Elisabethbasis wordt in die periode aan de Belgische staat overgedragen volgens akkoorden die tot een publiek-private samenwerking moeten leiden. In die samenwerking wordt een Polair Secretariaat geïnstalleerd, voorgezeten door Alain Hubert.

Bron: De Morgen

Belgische wetenschapper doet onderzoek naar micro-organismen in Antarctica

29 oktober 2009

Vanaf januari 2010 vervoegt Dr. Elie Verleyen van het Departement Biologie van de Universiteit Gent de wetenschappelijke teams van BELARE 2009-2010 voor een periode van vijf weken in de Prinses Elisabethbasis. Hij zal er onderzoek doen in het kader van zijn DELAQUA-project. Dit onderzoeksproject gebeurt in samenwerking met andere internationale initiatieven zoals het CACHE PEP-project van de British Antarctic Survey en het EBA-programma (Evolution of Biology in the Antarctic) van het Scientific Committee on Antarctic Research.

Elie Verleyen is geen groentje op Antarctica. Zijn expeditie van dit jaar is de vierde sinds hij startte met zijn onderzoek in Antarctica (paleoklimaat en microbiologie). Elie Verleyen, laureaat van de prestigieuze Antarctica InBev-Baillet Latour Fellowship Award in 2008, zal de geschiedenis tijdens de deglaciatie periode en de Antarctische micro-organismen in de regio bestuderen om:

• de diversiteit en biogeografie van de micro-organismen te achterhalen en
• de evolutie van het klimaat op aarde gedurende de laatste 10,000 jaar te bepalen.

Meer info op Antarctic-station.org

Walvisjacht bedreigend voor mens en dier

24 oktober 2009

Elk jaar sterven 500.000 walvissen, dolfijnen en bruinvissen in netten of aan haken van vissers. De gerespecteerde Canadese geneticus en milieuvoorvechter David Takayoshi Suzuki noemt de moderne visvangst "de meest destructieve en ondoordachte menselijke bezigheid ooit". Maar ook global warming vormt een bedreiging voor walvissen.

De opwarming van het klimaat tast spectaculair het basisvoedsel van de walvissen aan. Onderzoekers hebben vastgesteld dat de hoeveelheid krill sterk is afgenomen sinds de jaren '70, in sommige gebieden met 80 procent. Er blijkt een direct verband te zijn met het smelten van poolijs en het warmer worden van zeewater. De jongste twintig jaar zijn walvissen 9 procent magerder geworden. Ze slagen er steeds vaker niet meer in hun blubber en vetlaag gezond te houden. Die lagen zijn voor walvissen levensnoodzakelijk om zich te wapenen tegen het koude water. Ze halen er ook hun energie uit om de duizenden kilometers af te leggen naar de plaatsen waar ze paren en bevallen.

De gebieden rond Antarctica waar walvissen op zoek gaan naar voedsel, zullen steeds kleiner worden, steeds minder voedsel bevatten, en steeds verder weg liggen. Onder meer de blauwe vinvis, het grootste levende wezen ooit op aarde, en de bultrug zullen veel moeilijker voedsel vinden. Die laatste soort is zich nota bene nog maar net aan het herstellen nadat ze bijna uitgeroeid was door de commerciële walvisvangst, vooral in de eerste helft van de 20e eeuw.

Beide walvissoorten migreren. Om te paren, te kalven en hun jongen te zogen, verblijven ze in meer noordelijke gebieden van de oceanen. Maar gedurende 3 à 4 maanden eten ze krill, hun primaire voedingsbron, in de oceanen rond Antarctica. Daar bouwen ze vetreserves op voor de rest van het jaar. De walvissen voeden zich ter hoogte van zogenaamde frontale zones, waar voedselrijk water uit de diepte omhoog komt, en waar grote populaties krill zwemmen.

Door de opwarming van de Aarde verplaatsen deze frontale zones zich naar koudere gebieden rond Antarctica, en met hen, ook het belangrijke krill. Migrerende walvissen moeten daardoor nu al 200 tot 500 kilometer verder naar het zuiden zwemmen om op zoek te gaan naar voedsel. Deze extra afstand in hun jaarlijkse migratie kost hen extra energie en verkort de periode waarin de walvissen vetreserves opbouwen.

Omdat de zones die rijk zijn aan krill zich zuidwaarts verplaatsen, komen ze ook dichter bij elkaar te zitten, waardoor het gebied waar de walvissen zich voeden, steeds kleiner wordt. Bovendien zal er steeds minder krill en dus minder voedsel beschikbaar zijn voor de walvissen. Dat komt omdat de levenscyclus van krill afhankelijk is van zee-ijs, en er in de oceanen rond Antarctica tot 30 procent minder zee-ijs zal zijn bij een globale opwarming van twee graden.

Vervuiling is een ander probleem dat walvissen fataal dreigt te worden. De ernstige vorm van onderwatervervuiling kan je alleen horen. Ze leidt bij walvissen en andere zeezoogdieren tot gedragsstoornissen, verwondingen en zelfs de dood. Menselijke activiteiten in en op zee, zoals scheepvaart, olie- en gaswinning, bouwactiviteiten onder water, en militaire operaties, hebben ervoor gezorgd dat de hoeveelheid achtergrondlawaai in onze wereldzeeën dramatisch is toegenomen, op veel plaatsen tot schadelijke niveaus.

Bij dieren als walvissen, die om te kunnen overleven afhankelijk zijn van hun akoestische zintuigen, kunnen door de mens geproduceerde geluiden niet alleen leiden tot permanente gehoorschade en -verlies, maar zelfs tot de dood. Geluid verplaatst zich heel gemakkelijk door water, en walvissen hebben zich in miljoenen jaren evolutie toegelegd op het gebruik van geluid om in zee te kunnen overleven. Walvissen zijn van nature sterk op geluid georiënteerd en gebruiken hun gevoelige gehoor en unieke 'stem' om met elkaar te communiceren, een partner te vinden, voedsel op te sporen, natuurlijke vijanden te ontwijken en te navigeren.

De laagfrequente tonen die blauwe vinvissen produceren kunnen zich bijvoorbeeld naar honderden kilometers verderop in de oceaan verplaatsen, waar ze door andere blauwe vinvissen worden opgevangen. Mannetjesbultruggen zingen lange, ingewikkelde liederen om vrouwtjes aan te trekken en passen hun gezang elk jaar aan. Het is dus niet moeilijk voor te stellen welk verwoestend effect harde geluiden kunnen hebben op het normale leven van walvissen en andere zeezoogdieren. Veel bronnen van lawaai in zee, zoals de scheepvaart en militaire sonar, worden niet gecontroleerd of gereguleerd.

Wetenschappers zijn het erover eens dat om het walvisbestand op de helft van het niveau te krijgen voor de moderne visvangst, we minstens tachtig jaar helemaal met onze vingers van de dieren moeten afblijven.

Bron: De Morgen

Rustigste plek op aarde ligt in Antarctica

17 oktober 2009

De rustigste plek op aarde is Ridge A, een uitgestrekt ijsplateau in het midden van Antarctica. Ridge A ligt op 4000 meter hoogte. Van orkanen, stofstormen, aardbevingen of onweer is nooit sprake en een zuchtje wind of een wolk is er een zeldzaamheid.

Wel is het op Ridge A in de winter gemiddeld 70 graden Celsius onder nul en is de lucht er honderd keer droger dan in de Sahara, waardoor het tevens de droogste en koudste plaats ter wereld is. Daardoor is er geen broeikaseffect merkbaar en is de atmosfeer er zo stil, dat de sterren erboven niet fonkelen, maar stralen. De hevige sneeuwstormen waar het continent om bekendstaat, vinden vooral in de lager gelegen gebieden plaats.

Australische en Amerikaanse wetenschappers vonden de plek in hun zoektocht naar de beste plaats ter wereld voor een telescoop. In het tijdschrift Publications of the Astronomical Society of the Pacific schreven ze dat een telescoop van middelbare grootte op Ridge A bijna dezelfde kwaliteit foto's kan nemen als de ruimtetelescoop Hubble. De grootste uitdaging van een telescoop op die plek is echter het uitvoeren van een reparatie tijdens de zes maanden durende duisternis in de winter.

Bron: The Times

Gedenkplaat voor baron Gaston de Gerlache

6 oktober 2009

Op 3 oktober werd op het dorpsplein in Mullem een gedenkplaat voor ontdekkingsreiziger baron Gaston de Gerlache ingehuldigd. Hij leidde vijftig jaar geleden de tweede Belgische expeditie naar Antarctica. Zestig jaar nadat zijn vader Adrien de eerste Belgische expeditie met de Belgica naar Antarctica leidde, stond Gaston de Gerlache in 1957 en 1958 aan het hoofd van de tweede ontdekkingstocht naar het zuidpoolgebied.

De verdiensten van baron Gaston de Gerlache, die in 2006 overleed, werden nu in een gedenkplaat vereeuwigd. Tegelijkertijd opende een tijdelijke tentoonstelling over de baron en over 110 jaar Belgische aanwezigheid in Antarctica.

Bron: Het Nieuwsblad

meer nieuws kan je lezen in het nieuwsarchief |
het allerlaatste nieuws vind je op deze pagina |