Oktober 2007

Militairen helpen met bouw Prinses Elisabethbasis

30 oktober 2007

Dertien militairen vertrekken in november naar Antarctica, waar ze zullen meehelpen met de bouw van de Belgische poolbasis Prinses Elisabeth. De militairen zijn allemaal vrijwilligers. Vijf van hen hebben al deelgenomen aan een eerste voorbereidende missie naar Antarctica, die van december 2006 tot februari 2007 liep. De constructie van de basis gebeurt in januari en februari, na de aankomst van het materiaal. Vorige week werden de onderdelen van de basis in containers geladen en in de haven van Brussel op een boot naar Antwerpen gezet. Over enkele dagen zal alles overgeladen worden op het Russische vrachtschip Ivan Papanin dat het materiaal naar Antarctica zal verschepen.

Bron: De Morgen, International Polar Foundation

Grote ijsberg breekt af van gletsjer

19 oktober 2007

Wetenschappers van het British Antarctic Survey (BAS) hebben een enorme ijsberg waargenomen die is afgebroken van de Pine Island-gletsjer in West-Antarctica. De ijsberg, die op 7 oktober werd ontdekt op beelden van de Europese satelliet Envisat, is 35 kilometer lang en 20 kilometer breed. Het afkalven van de ijsberg zou het resultaat zijn van een natuurlijk proces. Uit onderzoek is gebleken dat er elke vijf tot tien jaar een grote massa ijs van de gletsjer afbreekt. De laatste keer gebeurde dit in 2001.

In mei 2007 breekt een ijsberg (het witte vlak in het midden) los en drijft de zee in naar rechts. In
oktober kalft opnieuw een grote ijsmassa af.

Bron: BAS, ESA

Groot-Brittannië wil gebied rond Antarctica claimen

17 oktober 2007

Groot-Brittannië wil de Verenigde Naties claims voorleggen voor een gebied van meer dan een miljoen vierkante kilometer nabij Antarctica. Op grond van een artikel uit de VN-conventie omtrent het zeerecht dat landen het recht geeft terroritoriale aanspraken te maken over de zeebodem op een continentaal plateau tot 590 kilometer van de kust en in het zog van andere landen die stukken zeebodem opeisen, gaat Londen bij de VN een stuk zeebodem van de Zuidelijke Oceaan opeisen.

Bijna 100 jaar geleden, in 1908, eiste Londen voor het eerst British Antarctic Territory op. Ondertussen staan er twee permanente onderzoeksstations. Het Verdrag van Antarctica uit 1959, dat ook door Groot-Brittannië is ondertekend, stelt dat geen bijkomende claims mogelijk zijn. Het Protocol van Madrid, ondertekend in 1991, zegt bovendien dat exploitatie van de minerale grondstoffen in Antarctica verboden is, tenzij voor wetenschappelijke doeleinden.

Volgens Groot-Brittannië zal het land het verbod op de ontginning van de bodemrijkdommen, waaronder gas, olie en andere mineralen, niet met voeten treden. Een en ander zou enkel ingegeven zijn als 'voorzorgsmaatregel voor de toekomst. Indien het verdrag wordt afgeschaft, wil Groot-Brittannië zijn claim over het gebied veilig stellen.

In augustus veroorzaakte Rusland controverse door zijn vlag te planten op de zeebodem onder de Noordpool, om zijn aanspraken op een groot deel van het Arctisch gebied kracht bij te zetten.

Bron: BBC News, De Standaard

Het verhaal van de Belgen op de pool

14 oktober 2007

Al meer dan 110 jaar spelen Belgen een prominente rol in de verkenning van Antarctica. Aan de hand van archiefmateriaal, brieven, dagboeken, interviews met getuigen vertelt reisjournalist Johan Lambrechts in woord en beeld het fascinerende verhaal van de Belgische zuidpoolexploraties in een landschap van ijs, pinguïns en barre kou. Van de Belgica-expeditie, het trieste lot van dit beroemde schip, de bouw van de Koning Boudewijnbasis in 1957 tot de Belgisch-Nederlandse expedities in de jaren zestig.

Ook poolreizigers als Dixie Dansercoer en Rudy Van Snick komen aan het woord over de onweerstaanbare aantrekkingskracht die het witte continent op hen uitoefent.

Het rijkelijk geïllustreerde Antarctica van Johan Lambrechts verscheen bij Standaard Uitgeverij en telt 380 bladzijden.

Nieuwe mineralen ontdekt in Antarctica

12 oktober 2007

In de Larsemann Hills in Oost-Antarctica heeft geoloog Edward Grew van de Universiteit van Maine drie verschillende mineralen gevonden in stukken rots. Het gaat om voor de wetenschap onbekende mineralen. De drie mineralen die men in het Engels stornesite-(Y), chopinite en tassieite heeft genoemd, komen enkel in microscopische vorm voor in hele kleine hoeveelheden. De mineralen zijn met de elektronenmicroscoop onderzocht om hun scheikundige samenstelling vast te stellen. Vervolgens onderzochten wetenschappers de optische eigenschappen en kristalstructuur. Uiteindelijk werden de mineralen voorgesteld aan de International Mineralogical Association die de mineralen erkende als nieuwe soort. Aan dit project werkten de universiteiten van Maine (VS), Bochum (Duitsland) en Bern (Zwitserland) mee. Edward Grew had de rotsstukken gevonden tijdens een vier maanden durende expeditie in 2003-2004 samen met Chris Carson.

(Artikel: Arthur van Rhee)

Bron: University of Maine

Route van bultruggen te volgen op internet

11 oktober 2007

Twintig bultruggen zijn op hun trektocht van de Stille Oceaan naar de Zuidelijke Poolzee rond Antarctica via internet te volgen. Greenpeace en het Centrum voor Walvisonderzoek hebben de walvissen uitgerust met een zender. De zender geeft informatie over het gedrag en over de route die ze kiezen van hun paaigebied naar hun foerageergebied. Slechts één keer eerder is het gelukt om een bultrug op deze reis te volgen. De locaties van de walvissen worden met vertraging op internet gezet, om walvisjagers niet te helpen. Tijdens hun tocht staan de dieren bloot aan de bedreiging van de Japanse walvisvloot, die sinds jaren weer op bultruggen wil jagen.

De bultruggen zijn hun reis gestart in Nieuw-Caledonië en op de Cookeilanden in de Stille Oceaan. De walvissen uit Nieuw-Caledonië, een populatie die uit een paar honderd dieren bestaat, keren ieder jaar terug naar dezelfde eilandengroep om uit te rusten, te baren en te zogen. Dat is erg weinig voor het voortbestaan van een populatie. Een kleine terugval in aantal kan hun ondergang zijn. Als de bultruggen bij Antarctica in het vaarwater van de Japanse walvisjagers komen, is dat waarschijnlijk de genadeslag voor deze groep, meent Greenpeace. De organisatie wil daarom dat Japan de jacht in de Zuidelijke Oceaan definitief afblaast.

De route van de bultruggen is te volgen via www.greenpeace.org/greatwhaletrail.

Bron: De Morgen

Onderzoek naar leven onder 3,4 kilometer ijs

7 oktober 2007

Onderzoekers van de British Antarctic Survey (BAS) en de universiteit van Edinburgh gaan onder leiding van Dr John Woodward gedurende vijf maanden Lake Ellsworth bestuderen. Dit meer ligt in West-Antarctica en bevindt zich onder een laag van 3,4 kilometer ijs. Het onderzoek kan helpen om een idee te krijgen over mogelijk leven op bijvoorbeeld de bevroren manen van de planeet Jupiter. Antarctica telt zo'n 150 subglaciale meren. Italië onderzoekt Lake Concordia, terwijl Rusland water wilt trekken uit Lake Vostok. Boren naar zo'n meer onder het ijs moet heel voorzichtig gebeuren en alles moet in acht genomen worden om verontreiniging te voorkomen. Levensvormen die erin leven zijn aangepast aan het donker, het voedsel, isolatie van de lucht, enz. en dat mag niet verstoord worden.

(Artikel: Arthur van Rhee)

Bron: ScienceMode

Ozongat is kleiner geworden dit jaar

6 oktober 2007

Het gat in de ozonlaag boven Antarctica is zo'n 30 procent kleiner dan de recordgrootte van vorig jaar. Volgens metingen van de satelliet Envisat van de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA, was het ozontekort 27,7 miljoen ton. Vorig jaar was er nog een gat van 40 miljoen ton. Het ozontekort wordt bepaald uit berekeningen van de oppervlakte en de diepte van het ozongat. Wetenschappers schrijven het kleinere ozongat dit jaar toe aan natuurlijke variaties in temperatuur en luchtstromingen. Het zou geen indicatie zijn voor een trend op lange termijn. Volgens het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) was het ozongat dit jaar minder gecentreerd rond de geografische zuidpool dan in andere jaren, waardoor het zich met warmere lucht kon vermengen. Dit reduceerde de groei van het gat omdat ozon wordt afgebroken bij temperaturen onder de -78 graden Celsius.

Het gat in de ozonlaag einde september 2007. Hoe donkerder de blauwe kleur,
hoe dunner de ozonlaag.

Een andere Europese weersatelliet, MetOp-A, die in oktober vorig jaar gelanceerd werd, maar pas sinds mei 2007 actief is, heeft de mate waarin de ozonlaag dit jaar dunner werd, in kaart gebracht. Analyse van de gegevens die GOME-2 (Global Ozone Monitoring Experiment), een van de instrumenten aan boord van de satelliet, doorstuurde, bevestigen de metingen van Envisat. Einde september was het gat twee keer zo groot als Europa. Vorig jaar was het ozongat groter dan Noord-Amerika.

Bron: KNMI, BBC News

Zelfs tijdens de ijstijden bleef Antarctica bewoond

4 oktober 2007

Slechts 0,3 procent van Antarctica is ijsvrij, maar toch herbergt het continent een rijke diversiteit aan dieren, korstmossen en algen. Op het Antarctische schiereiland zijn zelfs kleine planten en insecten te vinden. Hun aanwezigheid is niet voor de hand liggend, want Antarctica heeft bijzonder ongure ijstijden meegemaakt. Toch blijkt uit biologisch en genetisch onderzoek dat heel wat soorten in Antarctica een lange, ononderbroken evolutie hebben ondergaan door de ijstijden heen.

Onderzoekers van het British Antarctic Survey (BAS) en de Massey University (Nieuw-Zeeland) hebben ontdekt dat sommige diertjes al 68 miljoen jaar geleden op het zuidpoolcontinent leefden, nadat Zuid-Amerika en Australië van het gezamenlijke oercontinent waren losgescheurd en zijn beginnen 'wegdrijven'. Voorheen werd algemeen aangenomen dat het huidige leven in Antarctica zich pas na de laatste koudepiek op het continent heeft gevestigd. Fossielen wezen er immers op dat de toendraplanten en de zoet- en zoutwaterdieren die dertig miljoen jaar geleden Antarctica bevolkten, zijn uitgestorven tussen twaalf en 1,8 miljoen jaar geleden. Maar sommige diertjes hebben deze barre tijden dus overleefd.

Het verspreidingspatroon van eenoogkreeftjes en mijten wijst erop dat ze al zestig tot veertig miljoen jaar op Antarctica leven. Sommige kleine vleugelloze vliegjes die alleen voorkomen op enkele plekken in Antarctica, zijn er al vijftig miljoen jaar thuis. Ook springstaarten, zespotige diertjes van enkele millimeters groot, wonen al meer dan tien miljoen jaar in Antarctica. Aaltjes (nematoden) blijken eveneens de ijstijden overleefd te hebben. Verschillende diersoorten hebben ononderbroken voortbestaan op verspreide, geïsoleerde delen van Antarctica, besluiten de onderzoekers.

Springstaarten wonen al meer dan tien miljoen jaar in Antarctica
(© Pete Bucktrout / British Antarctic Survey)

Dat ze de schijnbaar onleefbare perioden hebben overleefd, kan wetenschappers helpen om het vroegere klimaat en de ijsbedekking in die tijden nauwkeuriger te reconstrueren. Sommige modellen die de geschiedenis van de ijskap beschrijven, wijzen er immers op dat er tijdens de ijstijden mogelijk toch nog enkele ijsvrije plekken en schuilplaatsen waren op geïsoleerde delen van Antarctica. Geologische resten van vulkaanuitbarstingen suggereren dat er op lage plaatsen misschien toch ijsvrij land geweest is.

Bron: De Standaard

meer nieuws kan je lezen in het nieuwsarchief |
het allerlaatste nieuws vind je op deze pagina |