Januari 2009

Klimaatverandering bedreigt keizerspinguïn

29 januari 2009

Als het zeeijs rond Antarctica smelt zoals klimaatmodellen voorzien, is de kans groot dat de keizerspinguïn tegen het eind van deze eeuw op uitsterven staat. Dat schrijven Franse en Amerikaanse onderzoekers deze week in PNAS, het tijdschrift van de Amerikaanse Academie van Wetenschappen.

In de studie combineren de onderzoekers gegevens over de pinguïnpopulatie in relatie tot veranderingen op Terre Adélie in Antarctica tussen 1962 en 2005, en modellen die voorspellen hoe het zeeijs zal slinken door opwarming. Door de hogere temperaturen is er nu al 40 procent minder zee-ijs voor de westkust van Antarctica dan 26 jaar geleden. Het zuidpoolgebied telt nu ongeveer 6.000 broedparen maar als de klimaatmodellen van de Verenigde Naties het bij het rechte eind hebben, is er tegen 2100 plaats voor amper 400 broedparen. De kans daarop wordt geschat op ongeveer 40 procent.

Keizerspinguïns
(© foto: Glenn Grant, National Science Foundation)

De keizerspinguins zouden hun neergang alleen kunnen voorkomen door eerder naar de broedkolonie te komen en vroeger eieren te leggen. Volgens de onderzoekers zijn keizerpinguins echter bij uitstek traag in het aanpassen aan veranderende omstandigheden.

Naast de keizerspinguïn hebben ook de kinband-, ezels- en Adéliepinguïns te lijden onder de klimaatveranderingen. Hoe hoger de wintertemperatuur, hoe minder zee-ijs en hoe minder krill, het belangrijkste voedsel van de pinguïn. Aan de noordkust van Antarctica namen de populaties Adéliepinguïns de laatste 25 jaar met 65 procent af. Hun voedsel werd niet alleen schaarser door het smeltende zee-ijs, ook de ezels- en kinbandpinguïns kwamen zich in het gebied vestigen.

Bron: De Morgen

Antwerpse fotograaf bouwt immens kunstwerk in Antarctica

27 januari 2009

De Antwerpse fotograaf Wim Tellier (29) is vorige week vrijdag naar Antarctica vertrokken om er een kunstinstallatie van drie hectare groot op te bouwen (zie ook nieuwsbericht van 7 oktober 2008). Drie ton foto's zal hij voor de Belgische Prinses Elisabethbasis in elkaar puzzelen. De kunstinstallatie - Protect 7-7 - bestaat uit zes foto's van oudere bijna volledig naakte mensen uit zes continenten. De beelden zijn 800 vierkante meter groot en worden 'gedragen' door foto's van 4.500 kinderen uit heel de wereld. Voor Wim Tellier staan die kinderen voor onze hoop en voor alle dromen die we in deze wereld nog kunnen realiseren.

Project 7-7

Tellier oogstte eerder al succes in Antwerpen, Milaan, Amsterdam en Los Angeles met zijn babyfoto van 600 vierkante meter. Met Protect 7-7, het eerste kunstproject ooit op het witte continent, wil hij het nog grootser aanpakken. Dat zo'n installatie mogelijk is in Antarctica, is verwonderlijk omdat de continent enkel gebruikt mag worden voor wetenschappelijke doeleinden. Het heeft volgens Tellier dan ook maanden geduurd om de vergunningen te krijgen, maar Alain Hubert, die expeditieleider is van het hele project, heeft na lang onderhandelen een toelating gekregen.

De installatie zou normaal gezien in Antarctica te bekijken zijn van 26 januari tot 6 februari 2009. Maar wegens het slechte weer zit de ploeg momenteel nog vast in het Zuid-Afrikaanse Kaapstad. Omdat het voor de meesten geen haalbare kaart is om het kunstwerk in Antarctica te gaan ontdekken, verhuizen de foto's in april naar Antwerpen, en nog later zullen de doeken te bewonderen zijn in Central Park, New York en waarschijnlijk ook in Beijing.

Om zijn project te financieren, verkoopt Wim Tellier zijn foto's op www.protect77.com. Een deel van de opbrengst gaat naar de Internationale Poolstichting. Deze stichting werd door Alain Hubert opgericht voor wetenschappelijk onderzoek op Antarctica. Een kwart van de 4.500 kinderfoto's werd al verkocht.

Bron: De Standaard

Didier Volckaert maakt documentaire over Antarctica

26 januari 2009

Precies een jaar geleden reisden een honderdtal Belgen naar het Antarctisch Schiereiland om er de historische expeditie van Adrien de Gerlache te herdenken. Aan de Asteria Antarctica-expeditie 2008 "In het spoor van de Belgica" nam ook cineast Didier Volckaert deel. De beelden die hij schoot zijn nu te bewonderen in de documentaire White Shadows.

In tegenstelling tot vele andere documentaires over Antarctica, verhaalt White Shadows niet zozeer heroïsche ontdekkingen, of ecologische rampverhalen, maar is het een persoonlijk aftasten van het menselijk zoeken naar kennis: wat maakt de ene poolreiziger tot held en de andere tot gekke avonturier? De film verweeft de Belgica-expeditie van 1897 met de persoonlijke ervaringen van de documentairemaker zelf in Antarctica. Zoals zijn ontmoeting met Dixie Dancercoer, zijn eerste pinguïn en een ijsbreker vol Belgische toeristen. En vooral de eerste landing ooit op Gent Eiland.

Antarctica was de laatste ultieme imaginaire plaats op aarde. Vandaag is het het laatste gebied dat (nog) geen eigendom is van een land, bedrijf of individu. Voor de filmmaker vormt Antarctica daarom de kristallisering van de vragen waar de mens aan het begin van de 21ste eeuw een antwoord op moet geven: Wat doen we met onze historische drang tot exploreren, benoemen, en er bezit van nemen? Maakt het een verschil of het gebeurt in naam van kolonisatie, wetenschappelijke vooruitgang of ecotoerisme met de beste bedoelingen? Moeten we dingen doen, gewoonweg omdat ze technisch mogelijk zijn? Bestaan de imaginaire werelden van Jules Verne nog op deze Google Earth?

De documentaire White Shadows, die gerealiseerd werd met de steun van het Vlaams Audiovisueel Fonds, de Provincie Oost-Vlaanderen en de Stad Gent, is verkrijgbaar in de winkel of via internet. Meer info vind je op de website www.antarcticatourism.info.

Noren zijn opnieuw sneller dan de Britten

25 januari 2009

Bijna honderd jaar nadat het team van Roald Amundsen als eerste de geografische zuidpool bereikte (meer hierover), en daarmee Robert Falcon Scott te snel af was, hebben de Noren opnieuw de Britten geklopt in een race naar 90 graden zuiderbreedte. De Amundsen Omega 3 South Pole Race werd een prooi voor Rune Malterud en Stian Aker. Zij hadden 17 dagen en 11 uur nodig om de geografische zuidpool te bereiken en waren daarmee 20 uur sneller dan de Britten James Cracknell, Ed Coats en Ben Fogle.

Rune Malterud en Stian Aker op de geografische zuidpool
(© foto: Flash Studios)

Aan de wedstrijd van 774 kilometer namen zes ploegen deel. Ze vertrokken op 4 januari 2009, verplaatsten zich op ski's en trokken hun tenten en ander materiaal op sledes achter zich aan. Meer informatie op www.amundsenomega3southpolerace.com.

Bron: BBC News

Gemiddelde temperatuur van gans Antarctica stijgt

23 januari 2009

De afgelopen vijftig jaar is Antarctica een halve graad opgewarmd. Dat stellen wetenschappers vast in het weekblad Nature. De opwarming was het sterkst in de winter en lente. In Oost-Antarctica werd het gemiddeld iets kouder, maar dat woog volgens de onderzoekers niet op tegen de opwarming in het westen.

Westelijk Antarctica is een heel ander soort gebied dan oostelijk Antarctica, en beide worden van elkaar gescheiden door een natuurlijke barrière, het Transantarctisch Gebergte. Jarenlang geloofden glaciologen dat alleen een tamelijk beperkt gedeelte van het zuidpoolcontinent, het Antarctisch Schiereiland, warmer werd, maar dat de rest van het continent, inbegrepen West-Antarctica en zijn kwetsbare ijskap, afkoelde. Uit onderzoek is gebleken dat West-Antarctica de voorbije vijftig jaar een tiende graad per decennium warmer is geworden, ruimschoots voldoende om de afkoeling van Oost-Antarctica te overstemmen.

De rode kleur toont waar de temperatuur in Antarctica is gestegen
(© afbeelding: Nasa)

De wetenschappers gebruikten voor hun onderzoek bestaande metingen van weerstations, aangevuld met recentere satellietmetingen en statistische modellen. Hiermee werd een beeld geconstrueerd van het temperatuursverloop tussen 1957 en 2006. Ze wijten de temperatuurstijging aan veranderingen in de atmosferische circulatie en aan een afname van de hoeveelheid zee-ijs in de Zuidelijke Poolzee.

Bron: BBC News

De Post brengt twee postzegels uit over de poolgebieden

22 januari 2009

De Post brengt op 9 maart 2009 twee postzegels uit over de bescherming van het zuid- en noordpoolgebied. De zegel over Antarctica toont twee keizerspinguïns, die over de noordpool een ijsbeer. De postzegels zullen voor 1,05 euro per zegel apart verkrijgbaar zijn, maar eveneens op een blaadje dat 2,10 euro zal kosten. Dit blaadje bevat een foto van de Belgische poolreizigers Alain Hubert en Dixie Dansercoer.

Ter gelegenheid van de officiële opening van de Prinses Elisabethbasis op 15 februari 2009, geeft De Post in samenwerking met de Internationale Poolstichting een uniek "Zuidpool Souvenir" uit. De genummerde blaadjes met een postzegel waarop de Belgische onderzoeksbasis staat afgebeeld, worden in Antarctica afgestempeld. Terug in België krijgen ze een extra stempel op de achterkant. De oplage is beperkt en moet vóór 10 februari bij De Post besteld worden. Het Souvenir kost 9,70 euro.

Bron: Philanews

Wilkins-ijsplaat dreigt volledig af te breken

21 januari 2009

De Wilkins-ijsplaat in West-Antarctica staat volgens onderzoekers van de British Antarctic Survey (BAS) op het punt om volledig af te breken. Vorig jaar verloor de ijsplaat al een groot stuk ijs. Sindsdien hangt hij enkel maar aan het continent vast met een steeds smaller wordende strook ijs van veertig kilometer breed. De ijsplaat is op een bepaalde plaats zelfs slechts 500 meter breed. In 1950 kon de Wilkins-ijsplaat nog bogen op een breedte van bijna honderd kilometer.

De ijsplaat, die ooit een oppervlakte had van 16.000 vierkante kilometer, heeft de laatste vijftig jaar een derde van zijn omvang verloren. Negen andere ijsplaten in Antarctica hebben met dezelfde problemen te kampen. In totaal is 25.000 vierkante kilometer aan ijsplaten verloren gegaan. Dit is te wijten aan de opwarming van de aarde, waardoor de temperatuur in Antarctica met ongeveer 3 graden Celsius is gestegen.

Het loskomen van grote stukken ijs van de ijsplaten heeft geen rechtstreekse invloed op het stijgen van de zeespiegels, omdat het grootste deel van de drijvende ijsbergen zich onder water bevindt. Maar door het verdwijnen van de ijsplaten kan het landijs, dat via gletsjers naar de kust van Antarctica glijdt, rechtstreeks en vooral sneller in zee terechtkomen en dat heeft wel invloed op het volume water in de oceanen. IPCC, het Intergovernmental Panel on Climate Change van de Verenigde Naties, heeft berekend dat de zeespiegel met 18 tot 59 centimeter zal stijgen tijdens deze eeuw.

Op de website van de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) kan je dagelijks bijgewerkte satellietfoto's bekijken van de Wilkins-ijsplaat.

Bron: Reuters

Ketnet zendt 20 filmpjes uit over de Prinses Elisabethbasis

20 januari 2009

De Europese Commissie stelt jaarlijks een budget ter beschikking van de Kanselarij van de Eerste Minister om de Europese beleidsvoering te promoten. De Kanselarij vond het een goed idee om dit jaar de Prinses Elisabethbasis in de schijnwerpers te plaatsen. Federaal Wetenschapsbeleid werd gevraagd om wetenschappelijke en logistieke ondersteuning te geven aan de programmamakers van "Karrewiet" en "Les Niouzz" wat resulteerde in 20 korte filmpjes van 3'30 over Antarctica.

Deze worden vanaf 19 januari tot aan de officiële opening van de basis op 15 februari 2009 dagelijks uitgezonden op Ketnet om 8.50 uur met heruitzending om 19.50 uur, alsook op la Deux na "les Niouzz" om 17.45 uur met heruitzending de dag erna om 9.10 uur.

Er werd ook een website gelanceerd, www.sosantarctica.be, waar onder andere de filmpjes kunnen herbekeken worden en waar jongeren tussen 8 en 12 jaar kunnen deelnemen aan een wedstrijd met als prijs een dvd met alle filmpjes en tal van extra's'. Dit project werd uitgevoerd met de steun van de Vertegenwoordiging van de Europese Commissie in België.

Bron: Federaal Wetenschapsbeleid

Nederlandse kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima naar Antarctica

13 januari 2009

Om de Nederlandse betrokkenheid bij het beheer van het Zuidpoolgebied te onderstrepen, zullen de Nederlandse kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima volgende maand drie dagen in Antarctica verblijven. Het koninklijk paar bezoekt het continent samen met minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Ronald Plasterk, en de voorzitter van de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek (NWO), Jos Engelen. Nederland heeft geen wetenschappelijk onderzoeksstation in Antarctica. Daarom logeren ze op de Britse onderzoeksbasis Rothera op Adelaide Island.

Het bestuur van Antarctica is in handen van 28 landen die de zogeheten consultatieve status hebben bij het Verdrag van Antarctica. Nederland kreeg die status in 1990, nadat het had voldaan aan de verplichting op ruime schaal wetenschappelijk onderzoek te verrichten in het Zuidpoolgebied. Nederland heeft, wegens gebrek aan geld, nooit een eigen basis in Antarctica gehad, maar werkte samen met onder meer Belgen, Polen en Britten. De consultatieve status geeft stemrecht in het selecte groepje landen dat op basis van unanimiteit beslissingen neemt over de toekomst van Antarctica.

Het bezoek – van 6 tot en met 9 februari – vindt plaats in het kader van het Internationale Pooljaar (IPY) dat internationaal gecoördineerd wetenschappelijk onderzoek en culturele projecten stimuleert. Het bezoek moet de gasten een beeld opleveren van het Nederlands wetenschappelijk onderzoek in Antarctica.

Bron: NRC Handelsblad

Brit roeit rond Antarctica

11 januari 2009

De 27-jarige Brit Oliver Hicks begint binnenkort solo aan een roeitocht rond Antarctica: de Virgin Global Row Expedition. Hij vertrekt vanuit Tasmanië met een hightech-roeiboot, The Flying Carrot. De tocht werd afgeraden door de Australische overheid, en werd zelfs verboden door Nieuw-Zeeland, maar dat zal Hicks niet tegenhouden.

Het wordt een tocht van 24 140 kilometer rond of onder de 50 graden zuiderbreedte die ook wel heel toepasselijk de roaring fifties worden genoemd. Hicks' boot, The Flying Carrot, is gebouwd van kevlar en piepschuim, heeft waterdichte compartimenten, en blijft zelfs drijven als het in twee stukken breekt. Hicks heeft satellietcommunicatie aan boord, een overlevingsvlot en de stroom wordt voorzien door middel van zonnepanelen en windturbines. Sponsors zijn Virgin en Google. Oliver Hicks is de recordhouder van de langste soloroeitocht over de Atlantische Oceaan die 124 dagen duurde.

Bron: The Age

Prins Albert II van Monaco bezoekt Antarctica

6 januari 2009

Prins Albert II van Monaco is gisteren vanuit Punta Arenas (Chili) naar Antarctica vertrokken. Gedurende een maand zal hij de impact van de opwarming van de Aarde met eigen ogen aanschouwen. De prins ondernam in 2006 een gelijkaardige reis in het noordpoolgebied. Prins Albert II bezoekt eerst King George Island en wordt uiteindelijk op 14 januari op de geografische zuidpool verwacht. Monaco is het 47ste land dat het Verdrag van Antarctica heeft ondertekend.

Bron: AFP

meer nieuws kan je lezen in het nieuwsarchief |
het allerlaatste nieuws vind je op deze pagina |