December 2011

Brochure over Belgische inspanningen tijdens vierde Internationaal Pooljaar

2 december 2011

De Programmatorische Overheidsdienst 'Federaal Wetenschapsbeleid' heeft een nieuwe publicatie uitgebracht: Belgen op de polen. Het vierde Internationaal Pooljaar. De brochure geeft een glimp van de vele inspanningen en verwezenlijkingen van België binnen het Internationaal Pooljaar 2007/2008. Naast de bouw van de Prinses Elisabethbasis hebben Belgische onderzoekers en organisaties deelgenomen - en soms als coördinator - aan een dertigtal projecten, zowel in het noordpoolgebied als in Antarctica. De publicatie wilt aantonen dat poolonderzoek belangrijk blijft en probeert de jonge generatie wetenschappers warm te maken voor een carrière in onderzoek rond de poolgebieden.

De brochure is beschikbaar in het Nederlands, Frans en Engels en is gratis te downloaden en te bestellen op de website van Wetenschapsbeleid.

Kaart toont ijsloos Antarctica

6 december 2011

Hoe zou Antarctica eruit zien zonder al dat ijs? Een nieuwe gedetailleerde kaart, die de naam BEDMAP meekreeg, toont een erg grillig landschap. Onder de ijskap bestaat Antarctica uit troggen van meer dan duizend meter diep en bergen van meer dan 2000 meter hoog. Een spectaculair voorbeeld is de bergketen Gamburtsev die ongeveer 3000 meter boven de zeespiegel ligt, maar onzichtbaar is omdat hij onder zo'n 1000 meter ijs bedolven ligt.

Om de kaart samen te stellen gebruikten wetenschappers van de British Antarctic Survey (BAS) verschillende onderzoeksmethodes. Zo stuurden ze microgolven naar het land en bestudeerden de ‘echo' daarvan. Op basis daarvan konden zij de dikte van het ijs en de rots vaststellen. Hoewel de kaart veel gedetailleerder is dan de vorige die in 2001 werd vervaardigd, zijn de wetenschappers nog niet helemaal tevreden. Nog niet alle delen van Antarctica zijn goed in kaart gebracht.

Een gedetailleerde kaart van het ijsloze Antarctica is belangrijk. Door te weten wat zich onder het ijs bevindt, kunnen de onderzoekers beter voorspellen hoe het ijs zich gaat gedragen, bijvoorbeeld door de opwarming van de aarde.

Bron: BBC News, Scientias

Japanse walvisjagers vertrokken richting Antarctica

7 december 2011

Vanuit de haven van Shimonoseki in het zuidwesten van Japan zijn drie walvisjagers vertrokken richting Antarctica. Daar willen ze tegen maart 2012 liefst 900 dwergvinvissen en gewone vinvissen vangen en doden. Dat doet Japan al jaren onder het mom van wetenschappelijk onderzoek. Commerciële walvisjacht is al sinds 1987 verboden. Toch zijn milieuorganisaties ervan overtuigd dat een groot deel van de vangst in Japanse restaurants terecht zal komen.

Vorig jaar moest de vloot al in februari terugkeren. De dierenorganisatie Sea Shepherd deed al het mogelijke om de walvisjagers te dwarsbomen. Paul Watson, de leider van Sea Shepherd, liet alvast weten dit ook dit jaar van plan te zijn.

Maar ook in Japan zelf zijn er veel tegenstanders van de walvisjacht. Volgens de Australische krant The Sydney Morning Herald zou de Japanse overheid 2,3 miljard yen (22 miljoen euro) uit het rampenfonds voor slachtoffers van de tsunami aangewend hebben om de walvisjacht te stimuleren. Achttien Japanse milieu- en consumentenorganisaties protesteren tegen de maatregel in een brief aan premier Yoshihiko Noda. Ze eisen dat de overheid geen belastinggeld meer verspilt aan de walvisvaart, maar het besteedt aan hulpprojecten voor de getroffen 'mensen, gemeenschappen en regio's'. Volgens de Japanse overheid is het geld nodig omdat ook de traditionele walvisvaardersdorpen zwaar zijn getroffen door de tsunami. Met het geld wordt de walvisvloot extra beveiligd en bewapend, om zo de strijd aan te kunnen gaan met Sea Shepherd.

Bron: De Morgen, De Volkskrant

Fransman domineert Antarctic Ice Marathon

8 december 2011

De zevende editie van de Antarctic Ice Marathon is een volledig succes geworden voor de Fransman Clément Thévenet. Op 1 december won hij de marathon in een tijd van 3 uur, 47 minuten en 7 seconden, een nieuw wedstrijdrecord. Een dag later was hij ook de beste in de wedstrijd over 100 kilometer. Hiervoor had hij 12 uur, 9 minuten en 6 seconden nodig, ook een record. Bij de vrouwen won de Britse Yvonne Brown in 4 uur, 26 minuten en 10 seconden, eveneens een recordtijd.

De Ier Richard Donovan, die de wedstrijd organiseerde, liep in zijn eentje nog 100 mijl (160 kilometer) in iets meer dan een dag (24 uur, 35 minuten en 2 seconden) om de honderdste verjaardag van het bereiken van de geografische zuidpool door Roald Amundsen te herdenken. Van duisternis had hij geen last omdat het tijdens de Antarctische zomer de klok rond licht blijft.

De Fransman Clément Thévenet won zowel de marathon als de 100 kilometer
(foto: Antarctic Ice Marathon)

Er deden ook Belgen en Nederlanders mee. Marc De Keyser, die de marathon in 2007 en de 100 kilometer in 2008 won, moest dit jaar tevreden zijn met de tweede plaats in de wedstrijd over 100 kilometer. De Nederlander Taco Jongman werd 9de in de marathon, de Belg Riet Van de Velde 14de. Bij de vrouwen werd de Nederlandse Sophie Woo 7de.

De wedstrijden werden gelopen in Union Glacier Camp nabij het Ellsworthgebergte, de startplaats van vele expedities in Antarctica. De lopers moesten temperaturen tot min 25° Celsius trotseren. De volledige uitslagen van de wedstrijden vind je op de website van Antarctic Ice Marathon.

Boeken over Antarctica voor onder de kerstboom

11 december 2011

Op zoek naar inspiratie voor een kerstcadeau? Waarom geen boek over Antarctica? Enkele tips:

In 2007 verscheen Antarctica. Het verhaal van de Belgen op de pool van Johan Lambrechts. Het is een rijkelijk geïllustreerd boek met vaak uniek beeldmateriaal dat de heroïsche, maar helaas weinig bekende belevenissen van de Belgen in Antarctica overtuigend in beeld brengt. Het boek raakte uitverkocht, maar zopas verscheen bij uitgeverij Sastrugi Books een herziene herdruk met een uitgebreid hoofdstuk over de verovering van de geografische zuidpool door Roald Amundsen en zijn bezoek aan Antwerpen in 1912. Daarnaast is er ook aandacht voor de Belgische Prinses Elisabethbasis. Bestellen kan via poolgebieden.blogspot.com, www.standaardboekhandel.be en in de Standaard Boekhandels. Een bespreking van het boek kan je hier lezen.

Wie liever een roman leest, kan terecht bij de Bulgaars-Duitse schrijver Ilija Trojanow. Smeltend IJs heet zijn nieuwe werk. Hoofdrolspeler is de 62-jarige glacioloog Zeno. Na enkele persoonlijke tegenslagen – een hartaanval en een scheiding – blijkt ook nog eens zijn levenslange onderzoeksobject, een gletsjer in de Alpen, te zijn gesmolten. Tijd om het over een andere boeg te gooien, besluit Zeno. Hij monstert als reisleider aan op een cruiseschip naar Antarctica. Maar door alles wat hij er ziet radicaliseert hij. Met Smeltend IJs schreef Ilija Trojanow een aanklacht tegen de opwarming van de aarde. Smeltend IJs (oorspronkelijke titel: Eistau) verscheen bij uitgeverij De Geus.

Voor kinderen vanaf 6 jaar verscheen bij uitgeverij Querido Winterdieren van Bibi Dumon Tak, met illustraties van Martijn van der Linden. Zowel informatief als poëtisch vertelt dit boek over de dieren die in het noord- en zuidpoolgebied leven, zoals de wolf, sneeuwuil, narwal, eland, zuidelijke zeeolifant en de ijsbeer.

Noorse premier onthult ijssculptuur van Amundsen

14 december 2011

Het is vandaag precies honderd jaar geleden dat de Noren Roald Amundsen, Olaf Bjaaland, Oscar Wisting, Sverre Hassel en Helmer Hanssen als eersten de geografische zuidpool bereikten. Om dit exploot te gedenken is de Noorse eerste minister Jens Stoltenberg naar Antarctica gevlogen. Vlak bij de paal die 90° zuiderbreedte aanduidt, onthulde hij bij een temperatuur van min 40° Celsius een ijssculptuur van Roald Amundsen. In zijn toespraak herdacht hij ook het team van de Brit Robert Falcon Scott, dat meer dan een maand na Amundsen de geografische zuidpool bereikte. Alle vijf expeditieleden stierven op de terugweg (meer hierover).

De Noorse eerste minister Jens Stoltenberg onthult een ijssculptuur van Roald Amundsen
(foto: © Erik Edland)

Meer over de historische expeditie van Roald Amundsen kan je hier lezen. Een biografie van Amundsen vind je hier.

Bron: Washington Post

Belgische leraar vertrokken naar de Prinses Elisabethbasis

15 december 2011

Vandaag is Koen Meirlaen vanop de luchthaven van Zaventem vertrokken naar Antarctica. Het is de eerste keer dat er een leraar naar de Belgische Prinses Elisabethbasis gaat. Koen Meirlaen, leerkracht aardrijkskunde in Leiepoort Deinze campus Sint-Hendrik, zal er negen weken lang het doen en laten van de onderzoekers volgen. De expeditie kadert in het AHA-project waarmee Meirlaen en zijn leerlingen zoveel mogelijk mensen willen sensibiliseren over de klimaatverandering en de uitdagingen voor de toekomst. De berichtgeving over de klimaatproblematiek is overwegend negatief, menen ze, en bij veel mensen treedt er een zekere gewenning op. Om dit tegen te gaan, willen de leerlingen op een positieve en inspirerende manier mensen aanzetten tot actie!

Via tussenstops in Kaapstad en de Russische basis Novolazarevskaya zal Koen Meirlaen op 20 december in de Prinses Elisabethbasis aankomen. Tijdens zijn verblijf staat er heel wat op het programma. Zo trekt hij met Duitse wetenschappers mee naar het Rondane-gebergte. Daarnaast volgt hij het onderzoek van dokter Elie Verleyen van de Gentse universiteit rond de microbiologische diversiteit. Ook trekt hij op met een team wetenschappers dat de chemische samenstelling van de atmosfeer nagaat door het meten van de ozon. Wat hij allemaal in Antarctica ziet en leert kan je volgen op de blog die Koen Meirlaen zal bijhouden op www.ahaproject.be.

Leiepoort Deinze campus Sint-Hendrik won dit jaar de wedstrijd Polar Quest, een educatief project uitgeschreven door de International Polar Foundation met de steun van “Wetenschap maakt knap”, een actieplan van de Vlaamse Overheid.

Meer over dit project kan je lezen in dit persbericht.

Russische vissersboot in moeilijkheden in de Rosszee

16 december 2011

Een Russische vissersboot is in moeilijkheden geraakt nabij Antarctica. De Sparta heeft een ijsberg geraakt en maakt water. Het heeft een noodsignaal uitgezonden. Aan de zijkant heeft het schip 1,5 meter onder de waterlijn een gat van zo'n 30 centimeter groot. De Sparta bevindt zich in de buurt van het Rossijsplateau. Er waren 32 mensen aan boord: 15 Russen, 16 Indonesiërs en een Oekraïner. De meeste manschappen hebben uit voorzorg het schip verlaten en bevinden zich nu in reddingssloepen. De rest probeert zoveel mogelijk water weg te pompen en het lek te herstellen, wat voorlopig lijkt te lukken. Drie schepen die relatief in de buurt varen zijn op weg naar de Sparta om hulp te bieden. Maar door het vele ijs, tot 1,5 meter dik, zal het zeker enkele dagen duren alvorens ze bij het schip in nood zullen kunnen geraken. In de regio is geen helikopter beschikbaar. Een C130 Hercules is vanop de Amerikaanse onderzoeksbasis McMurdo opgestegen om de situatie te overschouwen.

De Russische vissersboot Sparta is in de Rosszee in moeilijkheden geraakt (foto: © USAF).

De Sparta was samen met een ander schip, de Chiyo Maru No 3, naar Antarctica gevaren om in de Rosszee tandvis te vangen. Het schip dat 23 jaar oud is en niet meer in een beste staat zou zijn, zou 180 ton brandstof aan boord hebben. Mocht het schip zinken, zou dit een ramp voor het fragiele milieu zijn. Vorig jaar, op 13 december, zonk een Koreaanse visserboot in dezelfde regio. 22 opvarenden kwamen toen om het leven.

Update 17/12: Er heeft nog steeds geen ander schip de Sparta kunnen bereiken. Een Nieuw-Zeelandse C130 Hercules heeft wel een extra pomp bij het schip gedropt, waardoor de bemanning het water sneller kan wegpompen. De Sparta ligt nu wat stabieler in het water. De matrozen die uit veiligheidsoverwegingen hun tijd in reddingssloepen doorbrachten, bevinden zich weer op het schip.

Update 19/12: Geen enkel schip is er voorlopig in geslaagd om bij de Sparta te geraken. Vyacheslav Martyanov, hoofd van het Russisch onderzoeksinstituut voor de Arctische en Antarctische regio's, levert ondertussen forse kritiek. Schepen als de Sparta zijn volgens hem niet ontworpen om te gaan vissen in Antarctische wateren. Hij vreest dat het zinken van het schip niet meer tegengehouden kan worden. Het enige wat men kan doen is de bemanning redden en olievervuiling vermijden. Omdat het schip geen echte reddingsboten aan boord had, enkel reddingsvlotten die niet lang meer zullen blijven drijven, raadt hij de opvarenden aan om op het ijs een kamp te bouwen in afwachting van hulp.

Update 20/12: De Nieuw-Zeelandse luchtmacht zal een tweede pomp droppen naast de Sparta. Op de website van BBC News kan je een video bekijken van het droppen van de eerste pomp (reportage begint na wat reclame).

Bron: Stuff (16/12), Stuff (17/12), Stuff (19/12)

Been van titanosaurus gevonden in Antarctica

19 december 2011

Een Argentijns team heeft in Antarctica een been gevonden van een titanosaurus. Het fossiel van een stuk staartbeen, 20 centimeter lang, werd ontdekt op James Ross Island (Antarctisch Schiereiland). Titanosaurussen waren grote plantenetende dinosauriërs met een lange nek en lange staart. Het is de eerste keer dat er een overblijfsel van een sauropode dinosauriër in Antarctica is gevonden. Het gevonden stuk been is te klein om te achterhalen tot welke soort titanosaurus het precies behoorde. Onderzoekers vermoeden dat het dier in het late Krijt, zo’n 70 miljoen jaar geleden, leefde.

Bron: Sydney Morning Herald

Avonturiers bereiken de geografische zuidpool

22 december 2011

Zowel Dixie Dansercoer en Sam Deltour als Felicity Aston hebben gisteren de geografische zuidpool (90° zuiderbreedte) bereikt. Daarmee zit hun avontuur er nog lang niet op, want ze willen het ganse continent oversteken, al volgen beide expedities niet dezelfde route.

De Belgen Dixie Dansercoer en Sam Deltour bereikten gisterenavond de geografische zuidpool. In 31 dagen legden ze 1759,2 kilometer af. Eigenlijk ligt nog maar minder dan een derde van hun tocht achter de rug. Het duo wil meer dan 6.000 kilometer in 100 dagen af te leggen. Dit met behulp van kites en sledes, zonder enige vorm van gemotoriseerd vervoer. Volg de Antarctic Ice-expeditie op www.antarcticice.be.

De Britse Felicity Aston legde in 26 dagen 625 kilometer af. Ook zij heeft nog een lange weg voor de boeg: nog meer dan 1000 kilometer. Als haar dit lukt, dan is ze de eerste vrouw die het continent solo, op eigen kracht en zonder hulp van buitenaf oversteekt. Het zal ook de langstdurende solo-expeditie in Antarctica door een vrouw worden. Je kan de Kaspersky One Transantarctic Expedition op de voet volgen via deze website en via Twitter.

15-jarige beklimt hoogste bergtop van elk continent

25 december 2011

De 15-jarige Amerikaan Jordan Romero heeft gisteren de top bereikt van Mount Vinson, met zijn 4897 meter de hoogste berg van Antarctica. Hij deed dit samen met zijn stiefmoeder en vader. Door deze prestatie is hij de jongste die de hoogste bergtop van elk van de zeven continenten heeft beklommen. Hij verbetert hiermee het record van de 16-jarige Brit George Atkinson die nog maar in mei van dit jaar de "seven summits" haalde.

Jordan Romero was vorig jaar op zijn 13de de jongste die de top van de Mount Everest bereikte. In 2006 haalde hij als jongste ooit de top van de Kilimanjaro in Afrika. Een jaar later volgden de Elbroes (Europa), de Aconcagua (Zuid-Amerika) en Mt. McKinley (Noord-Amerika). In 2009 stond hij op de top van Carstensz Pyramid in Indonesië.

Bron: BBC News

Eindelijk hulp voor de Sparta

28 december 2011

Meer dan tien dagen nadat hij beschadigd raakte na tegen een ijsberg te zijn gevaren (meer hierover), is de Russische vissersboot Sparta kunnen vertrekken uit het Antarctische ijs. Op 26 december was een ander schip er eindelijk in geslaagd het schip in nood te bereiken. De Zuid-Koreaanse ijsbreker Araon heeft brandstof uit de vissersboot gepompt zodat de boeg hoger boven het water kwam te liggen en het gemakkelijker was om het lek van zo'n 30 centimeter groot te dichten. Er werd ook nog een tweede, kleiner lek gevonden. De Araon loodst de Sparta nu naar open water. Samen met het zusterschip Chiyo Maru No 3 zal de Sparta koers zetten naar Nieuw-Zeeland.

Bron: ABC News

Prinses Elisabethbasis zit bijna zonder vers voedsel

29 december 2011

Al meer dan een week wachten de 23 bewoners van de Belgische Prinses Elisabethbasis in Antarctica vol ongeduld op de Mary Arctica. Het bevoorradingsschip heeft naast allerhande materiaal ook vers voedsel bij. Maar de Mary Artica is op ongeveer 130 kilometer van Crown Bay vastgeraakt in het ijs en kan de kust niet bereiken.

Expeditieleider Alain Hubert liet aan de krant De Standaard weten dat ze in het slechtste geval een beroep zouden moeten doen op een ijsbreker om de Mary Arctica te ontzetten. Het is ook mogelijk dat het schip moet terugvaren wegens gebrek aan brandstof, om te gaan bijtanken in Zuid-Afrika en later dit seizoen terug te keren. In beide gevallen zal dit een flinke knauw in het budget betekenen.

De personen die zich nu in de Prinses Elisabethbasis bevinden zullen volgens chef-kok David Rigotti zeker niet verhongeren. Maar de verse producten, vooral fruit en groenten, raken stilaan op en de menu's beginnen steeds meer op elkaar te lijken.

De Mary Arctica heeft een webcam die je hier kan bekijken. Via deze website kan je de huidige positie van het schip zien.

Bron: De Standaard

Warme kerst op de geografische zuidpool

30 december 2011

Op kerstdag werd op de geografische zuidpool (90° zuiderbreedte) een temperatuur gemeten van min 12,3 graden Celsius, de warmste dag sinds de metingen begonnen in 1957. Het vorige record dateert van 27 december 1978 toen de thermometer min 13,6 graden Celsius aangaf. De gemiddelde temperatuur op de geografische zuidpool bedraagt min 49,4 graden Celsius. In de zomer, van einde oktober tot begin februari, is dit zo'n min 32 graden Celsius. De oorzaak van het warmterecord zou niet de opwarming van de aarde zijn, maar eerder de wind die uitzonderlijk uit een andere richting blies.

De Amerikaanse onderzoeksbasis Amundsen-Scott op de geografische zuidpool
(foto: © National Science Foundation / Peter Rejcek).

Nog meer cijfertjes: de warmste temperatuur ooit gemeten in het ganse Antarctische continent is 15 graden Celsius in de Dry Valleys. Dit gebeurde op 5 januari 1974. De koudste temperatuur ooit geregistreerd is min 89,2 graden Celsius nabij de Russische onderzoeksbasis Vostok op 21 juli 1983. De koudste dag op de geografische zuidpool was min 82,8 graden Celsius op 23 juni 1982.

Bron: The Antarctic Sun

Australisch duo bereikt geografische zuidpool

31 december 2011

De Australiërs James Castrission en Justin Jones hebben vandaag de geografische zuidpool bereikt. Het eerste deel van hun expeditie zit er daarmee op. Het duo vertrok in november voor een trektocht op ski's zonder hulp van buiten af van de kust van Antarctica (Hercules Inlet) naar de geografische zuidpool en terug. De totale afstand die ze moeten overbruggen is zo'n 2200 kilometer. Castrission en Jones hadden 61 dagen nodig om 90 graden zuiderbreedte te bereiken. Tien dagen meer dan gepland wegens de vele stormen die ze moesten doorstaan. Nu heeft het duo slechts 28 dagen de tijd om terug naar Hercules Inlet te skiën. Als hen dit niet lukt, dan missen ze het laatste vliegtuig terug naar huis.

James Castrission en Justin Jones zijn niet aan hun proefstuk toe. In 2008 vaarden ze met een kayak van Australië naar Nieuw-Zeeland, een helse tocht van 3318 kilometer.

Je kan de expeditie volgen op deze website.

Bron: The Sydney Morning Herald

meer nieuws kan je lezen in het nieuwsarchief |
het allerlaatste nieuws vind je op deze pagina |